Preek n.a.v. Lucas 12 vers 13 tot en met 21 (4 augustus 2013)

Twee berichten uit de media kwamen bij mij boven toen de lezingen van vanmorgen onder ogen kreeg.

Het eerste bericht was een item van het NOS journaal dat Cordaid, een hulporganisatie die actief is in ontwikkelingslanden, ook in Nederland enige projecten heeft gestart. Ze hebben een project, ergens tussen Arnhem en Nijmegen in waarin mensen met lage inkomens voor kleine prijsjes goede etenswaren kunnen kopen. Want, zo zeggen ze, in Nederland heerst ook armoede, relatieve armoede zou je kunnen zeggen in vergelijking met andere landen, maar toch. En als we ons zo druk maken over verre buitenlanden, mogen we de mensen vlak om ons heen niet vergeten. We moeten helpen wie hulp nodig heeft. Zoveel is duidelijk: geld maakt niet gelukkig, maar armoede maakt zeker niet gelukkig.

De tweede gedachte was aan een artikel dat ik las tijdens de vakantie in een tijdschrift dat enige verstrooiing biedt maar nauwelijks inspanning vraagt om te lezen. Het ging over het gevoel van gelukkig zijn. Waarom voelen mensen zich gelukkiger tijdens een vakantie, (overigens geldt dit niet voor iedereen) en hoe houd je dat gevoel van geluk en ontspanning vast als je weer thuis bent. Een tip was; denk aan een moment waarop je gelukkig was. Waarop je het gevoel had dat alles klopte. Een moment van harmonie, ontspanning. Misschien komt er nu bij u een herinnering boven.

Het artikel ging verder: als je een “plaatje” hebt van dat moment, wie staan we dan op dat plaatje? Maar vooral ook de vraag: Kostte dat moment weinig geld? De geluksmomenten die je een heel leven bij blijven, hebben vaak niet zoveel met enorme bedragen te maken, niet met 15 sterren hotels en zeewaardige jachten, schoenen van 500€ of een boormachine van 1500€, ik noem maar wat….

Echte belangrijke momenten hebben vaak met eenvoud te maken, met sfeer, met tijd, met de mensen om ons heen, met van alles dat niet met geld te koop is. Armoede maakt niet gelukkig, geld ook niet.

Hoog tijd om naar de lezingen te kijken. Eerst Prediker 2: 1- 11.
Prediker, vaak geassocieerd met koning Salomo vanwege de combinatie van grote wijsheid en nog grotere rijkdom, heeft nagedacht over zijn leven. Nou ja, allereerst heeft hij het er goed van genomen.

Paleizen, wijngaarden, slaven en slavinnen, vrouwen, runderen en geiten, in willekeurige volgorde, eten en drinken, muziek en feesten!
Wat zijn ogen zagen, kochten zijn handen. En hij genoot!

Tegelijk bleef hij zijn verstand gebruiken, zo schrijft hij:
bij alles behield ik de wijsheid!

En wat is dan die wijsheid?  De overtuiging dat al die rijkdom niet alles is, dat het daar uiteindelijk niet om gaat in het leven. Hoe mooi ook, hoe overweldigend ook, uiteindelijk heeft het geen nut. Er spreekt een zekere relativering uit. Hij is niet helemaal in beslag genomen door zijn bezit, het beheerst niet zijn hele leven, hij kan afstand nemen, relativeren. Tot de ontdekking komen dat het uiteindelijk dáár niet om gaat in het leven.

De zin van het leven is niet met geld te koop.

De lezing uit het evangelie van Lucas heeft een vergelijkbare strekking.

Er komt een man bij Jezus met een conflict over de erfenis. Zeg tegen mijn broeder dat hij de erfenis met mij deelt. Dat lijkt een redelijk vraag. Het verdelen van een erfenis is een riskante zaak, allerlei sentimenten spelen mee, het is een spannend moment binnen familie relaties.
In dit geval zou het kunnen zijn dat de broers op een eerder moment overeen zijn gekomen dat ze de erfenis niet willen verdelen maar samen de zorg voor het land, de wijngaard of wat dan ook, op zich willen nemen. Maar dat er een moment komt, dat de één er toch de voorkeur aan geeft de boedel te scheiden.
Jezus voelt zich niet aangesproken om uitspraak te doen in deze zaak. Mozes heeft eens gezegd dat hij als rechter is aangesteld om recht te spreken bij zijn volk, Jezus ziet voor zichzelf een andere taak weggelegd.

Pas op, hoed je voor hebzucht!

Een heel wijs psychologisch inzicht, want bij erfenissen speelt hebzucht soms een grote rol. Het leven hangt niet af van de bezittingen, zo zegt Jezus.

Waarvan dan wel?

Zou deze opmerking een indirect advies zijn aan de man om niet door te gaan met zijn recht te zoeken ten koste van de verhouding met zijn broer? Zou de onderlinge verwantschap, broeders en zusters zijn, niet veel belangrijker zijn dan een precieze juridische verdeling van het bezit? Zou de onderlinge band niet van groter waarde zijn dan welke erfenis ook?

Het leven hangt niet af van bezittingen.

De gelijkenis maakt het duidelijk. Een man heeft een goede oogst en wil natuurlijk genieten van de opbrengst. Grotere schuren bouwen dus, en genieten van de gedachte dat niemand je iets kan maken de komende jaren. Jij hebt genoeg!
Geen gekke gedachte.

Het evangelie gaat vaak over mensen die leven aan de onderkant van de maatschappij, zo horen de boodschap dat ze meetellen in Gods Koninkrijk. Wat zeg ik: dat de laatsten de eersten zullen worden.

Vandaag gaat het over rijken, de rijke koning Prediker, de rijke eigenaar van een landgoed. Is er iets mis met rijkdom? Nee niets, maar het is niet alles. Het biedt comfort, maar geen zekerheid.

Ik denk dat we daarvoor in de kerk komen, om te horen waar het dan wel om gaat. Om nog eens na te denken over onze rijkdom bij God.

Iemand zei deze week tegen mij: ik heb overvloed gekend en nu kan ik eigenlijk niet rondkomen van mijn pensioen. Maar ook nu durf ik te zeggen: prediker heeft gelijk. Zelfs nu kan ik zeggen: Gods liefde is uiteindelijk waar het om gaat in het leven.

Aardse rijkdom en rijkdom bij God, sluiten elkaar niet uit. Maar we mogen nooit de fout maken te denken dat het hetzelfde is. We mogen het niet met elkaar verwarren.

Aardse rijkdom én aardse armoede kan de concentratie op hemelse rijkdom in de weg staan. Daarom worden we opgeroepen iets te doen aan de armoede in de wereld. Want wie elke dag moet puzzelen om haar kinderen te voeden, komt aan de gedachte aan het Koninkrijk niet toe.

Daarom lezen we vandaag over de rijke man met zijn landgoed. Want wie elke dag zich grote zorgen maakt over het in stand houden van het familiekapitaal komt aan de gedachte aan het Koninkrijk niet toe.

We lezen over de rijke man, zodat we weten en geloven dat de graaicultuur niet deugt. Het klopt niet dat politie commissarissen ruim boven elke norm verdienen. Het klopt niet dat directeuren van bedrijven, die helemaal niet zo goed presteren, er met miljoenen van door gaan.

Het klopt ook niet dat er mensen honger lijden, letterlijk. Het klopt ook niet dat mensen die als maar pech hebben, niet geholpen worden.

Niet omdat geld alles zegt, maar juist omdat er meer is.

We komen vandaag in de kerk omdat we geloven dat er andere dingen zijn van waarde, uiteindelijk van meer waarde.

Wat heb je in handen als je ziel van je geëist wordt?

Wat is onze rijkdom bij God?

In de brief aan de Kolossenzen lazen we: de rijkdom bij God is: innig medeleven, goedheid, bescheidenheid, zachtmoedigheid en geduld.

Verdraagzaamheid en vergevingsgezindheid, vrede en dankbaarheid.

Kom je daar ver mee in deze wereld?

Misschien niet, maar zo horen we vandaag: daar gaat het ook niet altijd om. Bijvoorbeeld op zondag in de kerk gaat het daar niet om.

We komen er wel ver mee in het Koninkrijk.

Geloof, hoop en liefde, en van deze de liefde ’t allermeest.

Amen.

 

.

Joke Kolkman 

 

Oud-Katholieke Parochie St. Willibrordus, Arnhem | Site techniek: SyncCMS