De dood is 'hot'

De dood is 'hot'. Blijkbaar is er veel aandacht voor dit onderwerp. Aan de Radboud Universiteit is er net een symposium over het sterven geweest. Ook is daar sinds enige tijd een thanatologisch instituut, waar men vanuit allerlei vragen zich met de dood bezig houdt. Ook het Groot huisbezoek had dit jaar veel belangstelling, hoewel ik wat aarzelend dit thema had gekozen. De dood is iets waar we allemaal mee te maken hebben, iets wat ons allemaal te wachten staat en waar we in ons leven steeds meer mee geconfronteerd worden. Sommige mensen proberen er niet te veel aan te denken, anderen kunnen er goed mee overweg.

Jesaja 25, 6-9

Kolossenzen 3, 1-4

Johannes 20, 1-18

 

Vragen bij het Groot huisbezoek

Tijdens het Groot huisbezoek hebben we de vraag gesteld of de dood een probleem is. Meestal was het geen probleem, alleen de manier waarop. Dat was een punt. Maar de dood hoort er gewoon bij. Toch vond men het idee van doodgaan ook wel deprimerend en vooral de dood van een ander was moeilijk. Het is moeilijk verder te leven als je iemand verloren hebt. Hoe ga je om met de eenzaamheid? Waar vind je weer de levensvreugde?

We hebben ook na beelden van leven na de dood gekeken. We vonden het moeilijk in de opstanding van de doden te geloven. Beelden zoals de hemel, het opgaan in het licht, een serene stilte, dat sprak mensen wel aan. Sommigen geloofden in reïncarnatie: Na de dood kom je dan weer terug in een nieuw lichaam.

Een andere vraag was of ons een oordeel te wachten staat. We waren niet bang voor een oordeel. God is immers liefde en zijn liefde is zo groot dat God tegelijkertijd liefdevol en rechtvaardig kan zijn. Hoe dat kan, weten we echter niet.

Hoe houd je de spanning uit? Uit de gesprekken kwam vooral de verbondenheid. Dat je als stervende of nabestaande niet alleen hoeft te zijn. Daarom is stervensbegeleiding belangrijk. Is het fijn te weten dat mensen aan je denken. Het is niet altijd gemakkelijk. Tijdens en kort na een uitvaart is er volop aandacht voor de overledene en krijgen de nabestaanden volop steun. Maar daarna gaat het leven door en zit je alleen met je verdriet. Ook vind je dan niet altijd troost in je geloof. Daarom is het belangrijk te blijven denken aan de doden, ook aan elkaars doden. Juist dat geeft het gevoel van verbondenheid.

De dood en Pasen

Geloven in opstanding van de doden vinden we moeilijk. Maar wat betekent Pasen dan voor ons? Het gaat toch juist vandaag om de opstanding? Wat hebben we eraan als we er niet in kunnen geloven?

Het is belangrijk Jezus' dood en opstanding te begrijpen vanuit Joodse opvatting van de dood. Binnen het Jodendom is de sheool het dodenrijk. Dit is geen hel met folteringen, maar ook geen aangename plek. Daarom heeft iemand een gezegend leven als hij of zij een lang leven heeft. Maar geconfronteerd met rechtvaardige mensen die toch sterven, zoals bij oorlog die de Makkabeeën voerden tegen de bezetters, ontstond de opvatting dat rechtvaardigen zullen opstaan op laatste dag. Toen werd de opvatting van opstanding geboren. Er komt een dag, de dag des Heren, dat God alles weer goedmaakt. Dan is er ook geen dood meer, maar staan de doden op. Tot die tijd verblijven de doden in het dodenrijk. Dat is niet prettig, want de Naam van God wordt daar niet genoemd. God wordt daar niet geprezen. God is een god van levenden. Er is een duidelijke scheidslijn tussen levenden en doden.

Daarom Jezus zo belangrijk voor ons geloof. Bij zijn dood wordt die scheidslijn doorbroken en begint de verrijzenis. In het Matteüsevangelie is er een aardbeving, gaan de graven open als Jezus sterft. De traditie leert dat Jezus afdaalt naar het dodenrijk om daar de mensen te verlossen. De God wiens Naam niet werd genoemd in het dodenrijk, komt zelf naar de doden toe. Dat is de uiterste consequentie van de menswording van God. Ook de dood wordt door God aangenomen. Wanneer iemand sterft, is hij of zij niet alleen. De God van de levenden heeft zich ook als een God van de doden laten kennen en zal de stervende dus begeleiden. Op die manier blijft de dode met God verbonden.

In de kerk beleven we dit ook. Elke zondag vieren we de verrijzenis in de eucharistie. Elke zondag vindt die verbondenheid met God weer plaats. Dit gebeurt op een bijzondere manier bij de uitvaartmis. Dan krijgen de eucharistie en de communie een speciale betekenis. Het gaat dan niet alleen maar om de verbondenheid met elkaar als kerkgemeenschap en de verbondenheid met God, maar ook voelen we ons verbonden met overledene en met elkaar als nabestaanden. Daarom is het ook zo belangrijk de gedachtenissen van de overledenen te vieren. Om Allerzielen te beleven. De doden worden zo niet vergeten. We laten de nabestaanden niet alleen staan, maar we blijven met elkaar verbonden.

Hoop

Het is moeilijk om te geloven in de verrijzenis van de doden. Op schilderijen zien we het vaak plastisch afgebeeld: de botten krijgen nieuwe spieren en huid. Hier kun je je niets bij voorstellen. Maar waar om gaat is dat wat met Jezus begonnen is, voltooid zal worden. Het gaat om de wens dat pijn en verlies er niet meer zijn, want dat is leven zoals God het bedoeld heeft. Hoe dat gaat, is onbekend, maar we geloven wel dat we tot die tijd niet alleen zijn. God blijft bij ons en we hebben elkaar. Zalig Pasen!

Preek van pastoor Remco Robinson, Paasmorgen 2009

Oud-Katholieke Parochie St. Willibrordus, Arnhem | Site techniek: SyncCMS